اقتصاد کشاورزی و اقتصاد ملی

گردآوری ناهید کارساز / ورودی ۸۵

چکیده   
بیمه محصولات کشاورزی به عنوان یکی از راهکارهای نوین برای مقابله با خطرات فعالیتهای کشاورزی و در نتیجه کاهش نوسانات درآمدی کشاورزان مورد توجه قرار گرفته است. در ایران صندوق بیمه محصولات کشاورزی با هدف بیمه انواع محصولات کشاورزی و دامی، به عنوان وسیله ای برای دستیابی به هدفها و سیاست های بخش کشاورزی، در بانک کشاورزی تشکیل و شروع به فعالیت کرده است.

واژه های کلیدی: بیمه، محصولات کشاورزی، صندوق بیمه محصولات کشاورزی، اقتصاد کشاورزی، اقتصاد ملی.

مقدمه
فعالیت در بخش کشاورزی به علت اتکای زیاد به طبیعت و وابستگی آن به عوامل و شرایط جوی و محیطی، فعالیتی همراه با ریسک محسوب می شود و تولید کنندگان این بخش همواره با خسارات ناشی از بروز حوادث طبیعی روبه رویند و زندگی اقتصادی آنها در معرض خطرات جدی قرار دارد. در بین سیاست های مختلف حمایتی، بیمه محصولات کشاورزی، به عنوان راه حل مفید جهت مقابله با این خطرات همواره مورد توجه بوده است. بیمه محصولات کشاورزی به کشاورزان کمک می کند تا به منظور کاهش ریسک، بهترین برنامه های مدیریتی و استراتژی های پایدار را به کار ببرند. نرخ بازده انتظاری بیمه مهمترین عامل تعیین تقاضای بیمه محصولات کشاورزی است.

 محققین مطالعاتی را درمورد بیمه محصولات کشاورزی انجام داده اند که به چند مورد از آنها اشاره می شود.                                             

در مطالعه ای که اسمیت و باکوت (۱۹۹۶) درمورد بررسی تقاضای بیمه محصولات کشاورزی انجام دادند، به این نتیجه دست یافتند که متغیرهایی از قبیل میزان تحصیلات کشاورزان، سابقه مواجهه با خطر، میزان بدهی به موسسات اعتباری و بانکها، نوسانات میزان محصول تولیدی و نیز نرخ حق بیمه در مشارکت کشاورزان در طرح بیمه گندم موثر است. در بررسی گودین (۱۹۹۳)  درباره عوامل موثربر تقاضا برای بیمه محصول ذرت انجام داد به این نتیجه دست یافت که مالکان مزارع بزرگتر تمایل بیشتری به بیمه محصولات کشاورزی دارند. در مطالعه ای که قربانی و همکاران (۱۳۷۹) در زمینه عوامل موثر بر پذیرش بیمه محصولات کشاورزی انجام دادند، به این نتیجه دست یافتند که افزایش سطوح بیمه و بررسی عوامل موثر بر تقاضای آن برای سیاست گذاران می تواند نقش مهمی در شناخت ضعف و قوت این فرایند داشته باشد.

صندوق بیمه محصولات کشاورزی به منظور حمایت و مشارکت کشاورزان در جبران زیان های ناشی از خطرات تهدید کننده و سوانح طبیعی، به عنوان وسیله ای برای نیل به هدفها و سیاست های خودکفایی در تولیدات کشاورزی، در سال ۱۳۶۳ صندوق بیمه محصولات کشاورزی با استقلال مالی و شخصیت حقوقی با سرمایه اولیه یک میلیارد ریال در بانک کشاورزی تاسیس شد.                                                                                                                    

فعالیت های برنامه ریزی، فنی و اجرایی صندوق بیمه در پنج فصل زیر تفسیم می شود:

فصل اول: تحقیقات و برنامه ریزی و بررسی های اقتصادی

فصل دوم: آموزش و توسعه بیمه

فصل سوم: بیمه زراعت و باغبانی

فصل چهارم: بیمه دام، طیور و آبزیان

فصل پنجم: بیمه جنگل و مرتع و آبخیزداری

هم اکنون وظایف صندوق بیمه محصولات کشاورزی به وسیله شعبه های بانک کشاورزی در سراسر کشور اجرا می شود.

اهداف و وظایف صندوق بیمه

وظایف صندوق بیمه، تامین پوشش حمایتی برای انواع محصولات کشاورزی در مقابل خسارت های ناشی از سوانح طبیعی و حوادث قهری به عنوان وسیله ای برای نیل به اهداف و سیاست های بخش کشاورزی می باشد.

حوزه عملکرد صندوق بیمه محصولات کشاورزی

 الف- بیمه زراعت و باغبانی

ب- بیمه دام، طیورو آبزیان

 ج- بیمه جنگل، مرتع و آبخیزداری

عملیات اجرایی صندوق بیمه

الف- عملیات انعقاد قرارداد بیمه

در مورد زراعت هایی که تحت نظارت یک سازمان متولی قرار دارند، صندوق بیمه از همکاری این سازمان ها برای تشویق کشاورزان و نیز انعقاد قرارداد بیمه استفاده می کند. در مورد بیمه دام، طیور و آبزیان باید یادآورشد که پس از بازدید گروه کارشناسی از موارد بیمه ای مورد عمل و کنترل سلامتی و بهداشت آن معاینه رایگان دام و نصب پلاک گوش برای گوسفندان، اقدام به تنظیم قرارداد می کنند و پس از دریافت حق بیمه، مورد بیمه تحت یک سال تحت پوشش صندوق بیمه قرار می گیرد.در مورد بیمه جنگل کاری و مرتعداری و آبخیزداری، بازدید اولیه توسط کارشناسان اداره منابع طبیعی ناظر بر طرح های اجرایی و صندوق بیمه محصولات کشاورزی برای تعیین حق بیمه و انعقاد قرارداد برای مدت حداکثر یک سال شمسی صورت می گیرد.

ب- عملیات ارزیابی خسارت و پرداخت غرامت

مرحله ارزیابی خسارات که در واقع نقش اصلی سیستم عملیاتی بیمه به حساب می آید، توسط کارشناسان هماهنگ کننده بیمه استان، شرکت های خصوصی  و کارشناسان بیمه اجرا می شود. کارشناسان بیمه بر اساس محاسبات انجام شده که در گزارش های ارزیابی خسارت متلعق شده است، غرامت مربوط به خسارت دیدگان را محاسبه و پرداخت می کنند.

اهمیت بیمه محصولات کشاورزی دراقتصاد کشاورزی و اقتصاد ملی

-         ایجاد امنیت تولید و سرمایه گذاری در بخش کشاورزی.

-         بالا بردن توان محاسباتی و برنامه ریزی برای کشاورزان در جهت جلوگیری از نوسانات درآمدی و اعمال مدیریت ریسک.

-         کنترل آفات و بیماریها بخصوص در بخش بیمه دام، طیور و آبزیان از طریق اطلاع بموقع از بیماریهای شایع و حذف تدریجی بیماریهای مسری دام همچون سل و بروسلوز، تب برفکی، آنفلوآنزا و ….

-         حذف محصولات غیر اقتصادی از چرخه تولید و جایگزینی آن با محصولات اقتصادی تر و کمک به بهره وری در بخش اقتصاد کشاورزی.

-         کمک به تولید محصولات استراتژیک از طریق تغییرات اعمال شده در یارانه های دولت به حق بیمه ها.

نتیجه گیری و پیشنهاد

بقا و دوام فعالیت های تولیدی در بخش کشاورزی نیازمند حمایت های جدی از تولیدکنندگان و سرمایه گذاران این بخش است. در بین سیاست های مختلف حمایتی بیمه محصولات کشاورزی، به عنوان راه حل مفید و مناسب جهت مقابله با این خطرات همواره مورد توجه و تاکید بوده است. لذا در این بخش پیشنهاداتی چند در خصوص بیمه محصولات کشاورزی ارائه می شود:

۱-   افزایش دانش و آگاهی کشاورزان و بهره برداران از اهمیت بیمه محصولات کشاورزی در توسعه اقتصادی و توسعه ملی

۲-    گسترش بیمه کشاورزی به کلیه محصولات تولیدی که واجد ارزش کالایی باشند و با هدف بازرگانی تولید می شوند.

۳-   بیمه کردن محصولات کشاورزی و دامی بدون هیچ گونه محدودیتی از لحاظ عوامل خطر.

۴-   همکاری کلیه مراجع فرهنگی کشور در زمینه بسط و توسعه فرهنگی بیمه کشاورزی در بین جوامع روستایی ایران